Στο προηγούμενο ποστ παρέπεμπα σε μία ανάρτηση του hamarn papeerte σχετική με τους στίχους ενός σπανίου δημώδους άσματος του 17ου αιώνα σε μία τοπική διάλεκτο. Ο papeerte, όπως πάντα, αμελεί να παραθέσει με σαφήνεια τις πηγές του και αρκέστηκε σε μία φωτογραφία του εξωφύλλου του βιβλίου στο οποίο βρήκε το τραγούδι, το οποίο ωστόσο μετέφρασε και σχολίασε ανασύροντας παιδικές του μνήμες.
Αλλά και η δική μου μνήμη προσωρινά με είχε προδώσει και είχα λησμονήσει ότι γνώριζα πολλά για την καταγωγή αυτού του τραγουδιού. Θυμήθηκα μια παλιά κασέτα που μου είχε δώσει ένας φίλος, γόνος πολιτικών προσφύγων από την Ουγγαρία, με ηχογραφήσεις από καταγραφές δημοτικών τραγουδιών που έκανε ο Bela Bartok στις αρχές του 20ου αιώνα σε Ουγγαρία, Βαλκάνια (πλην Ελλάδος) και Μ.Ασία. Οι περισσότερες από τις καταγραφές της κασέτας προέρχονταν από τη Ρουμανία. Ανάμεσα σ' αυτές και αυτή η καταγραφή την οποία καταχωρώ προς τέρψιν σας με το κάτωθι βιντεάκι - αλλά το ενδιαφέρον ή μάλλον το γοητευτικά παράδοξον βρίσκεται σε όσα γράφω ακολούθως:
Πρόκειται για μία καταγραφή από την Τρανσυλβανία που ο Bartok έκανε το 1913. (Την καθάρισα όσο μπορούσα από τον θόρυβο και τα σκρατς, όμως επειδή είχα στα χέρια μου, όπως σας είπα, αντίγραφο σε κασέτα, δεν μπόρεσα να κάνω κάτι για τις αναπηδήσεις της βελόνας). Ο Bartok μεταχειριζόταν έναν πρωτόγονο φωνόγραφο για τις καταγραφές δημοτικής μουσικής. Δεν μπορούσα να αντιληφθώ λόγω της κακής ποιότητας της ηχογράφησης τη γλώσσα, ωστόσο μου έφερνε -πράγμα παράδοξο- κάπως σε ελληνική διάλεκτο. Ξαναδιαβάζοντας τον papeerte ξάφνου είδον φως και ανέβλεψον. Οι στίχοι της καταγραφής του Bartok ξεκαθάρισαν στ' αυτιά μου. Αλλά τι διάλεκτος ήταν αυτή; Ρώτησα τον papeerte και μου είπε ότι τη γνωρίζει από τη γιαγιά του ("ζίπζικα" ονομάζεται από τους ντόπιους στον Κακόβατο οι διάλεκτος αυτή) και έτσι άλλωστε κατάφερε να το μεταφράσει και να κάνει τα ερμηνευτικά σχόλια στο ποστ του, και ότι αυτό και 2-3 παρόμοια τραγούδια τραγουδιόνται ακόμα στην περιοχή της Ζαχάρως στην Ηλεία.
Τότε μου ήρθε η δεύτερη έκλαμψη. Θυμήθηκα ότι ο Αλέξανδρος Υψηλάντης όταν ξεκίνησε από τη Μολδαβία για να διασπείρει την Επανάσταση στα Βαλκάνια και στην Ελλάδα, τον ακολουθούσε ένα μικρό εθελοντικό σώμα 300 Τρανσυλβανών. Αυτοί με το πέρας της Επανάστασης και την ίδρυση του Ελληνικού κράτους, άλλοι έμειναν στην Πελοπόννησο στις περιοχές της ορεινής Κορινθίας (στο χωριό Χαλκείο, συγκεκριμένα) και άλλοι στην περιοχή της Ηλείας και συγκεκριμένα στο Κακόβατο απ' όπου και ο papeerte κατάγεται. Κάποιοι είχαν ήδη καταφύγει στην Κέρκυρα με την εισβολή του Ιμπραήμ, όπου και η τύχη τους άγνωστη (μάλλον αφομοιώθηκαν πλήρως) και ένα σημαντικό μέρος του σώματος των Τρανσυλβανών εν τω μεταξύ νυμφευμένων με μωραΐτισες επέστρεψε στα πάτρια εδάφη με τις οικογένειές των πολύ μετά το πέρας της Επανάστασης. Φαίνεται οι επιστρέψαντες μιλούσαν κάποιαν ιδιόμορφη ελληνομολδαβική διάλεκτο την οποίαν έφεραν ως ανάμνηση από την διαβίωσή τους στην Ελλάδα. Γόνους αυτών πρέπει να συνάντησε ο Bartok και κατέγραψε αυτό το μοναδικό τραγούδι....
......και το επίσης αξιοσημείωτο: ο Bartok τη μελωδία αυτού του τραγουδιού τη χρησιμοποίησε ως θέμα στην Σονατίνα του για πιάνο που επίσης παραθέτω σε μία σπάνια ηχογράφηση με τον ίδιο στο πιάνο.
ΥΓ2 Στο εξώφυλλο της κασέτας ήταν γραμμένο ως τίτλος Cyrllidan. Παρόλα αυτά στο τραγούδι ακούγεται Τσιλιρντάν, όπως το έχει παραθέσει ο papeerte.
![κουκία και [μπι]ζέλια ...](http://2.bp.blogspot.com/__qwBF56Pm0M/SDv7BiDaJKI/AAAAAAAAAR0/XtRBjHh9kLU/S230/KUK.jpg)
21 σχόλια:
Όντως υπάρχουν δυό τρία τραγούδια ακόμα τα οποία γνωρίζω και ευχαρίστως στο κοντινό μέλλον θα αναρτήσω και θα ‘’μεταφράσω’’ (μάλλον πλημμελώς). Δυστυχώς δεν έχουν μείνει πολλοί ‘’Παλιοί’’ πιά και δεν ξέρω αν υπάρχει κανένας νεώτερος που να θυμάται περισσότερα.
Υ.Γ. Και μία διόρθωση. Η διάλεκτος δεν λέγεται ζίπζικα αλλά ζουπζέϊκα.
Αναμένω με ενδιαφέρον! Δεν διορθώνω στο ποστ μου το ζίπζικα σε ζουπζέϊκα για να μην σου χαλάσω το σχόλιο. Όποιος διαβάζει σχόλια πάντα έχει κάτι να μάθει, άλλωστε....
Μπερεκέτη, συμβάλοντας στην εργώδη σου αλληλουχία εκλάμψεων, απόλυτα εξάλλου δικαιολογημένη από το παπήρτειον εύρημα(ωσάν Βγενόπουλος σε ελληνική βουλή) σε προλαβαίνω:
δεν ξέρω άν όντως είναι ζιπζίκα ή ζουπζέικα το ιδιόλεκτον. Πάντως δεν φαίνεται να είναι τόσο "νέο" όσο η πίεση εκ του Μπραήμη.Από τον 16ο αιώνα, έχουμε σε έγγραφο της οικογενείας Βούλγαρη, την υπόμνηση ότι ο γεννήτωρ και προπάτωρ της υπήρξε άναξ ή πρίγκηψ των κεντρικών Βαλκανίων, πιθανώτατα μεταξύ Μολδαβίας και Κράινα.Το "ζουπζέικα" μοιάζει βλαχικό και το συναντούμε σε τοπωνύμια που δείχνουν προέλευση από φάρες (Μπακέικα, Φαρμακαίικα κλπ) ενώ το "ζιπζίκα"είναι καθαρόαιμον σθλαβοειδές ή και εβραϊκόν (τουμπουρλίκα,τσιαμτσίκα κλπ)Δεν παρεμβαίνω επί της ουσίας, πάντως στην Κέρκυρα, διατηρείται ακόμη στα σύνορα Ορους και Αγύρου (δηλαδή στα τιμάρια των Ανδηγαυών που δέχτηκαν Βερζήτες σκλαβήνους τον 12ο αιώνα) το ρήμα "τσιμπτσικώ"=ομιλώ ακαταλήπτως,και κατά συνεκδοχή "δήθεν εξηγώ δι΄ακαταλήπτων ερμηνειών ζήτημα το οποίον αγνοώ"(Βουτυράς). Ο Χυτήρης διασώζει και ουσιαστικόν "τζιμπτζιμπίνα"=η ακατάδεχτος αρχόντισσα. Αυτά συνδυάζονται και στο προφανώς μεθύστερον λόγιον "ας με λέγουν βοϊβοντίνα κι άς πεθαίνω από την πείνα".Απάδει το ληρολογείν, αλλα αρκετές λέξεις του τραγωδίου υπάρχουν ακόμη ,έστω παρεφθαρμένες σε πλήθος επτανησιακών γλωσσικών σπολίων, δι΄ό και η ανίχνευσης παρά Ζαχάρω συγγενών ήχων, αλλάσσει απλώς τον στόχον του εθνοπνίχτου: είναι σαφές ότι πρόκειται γιά ιδιόλεκτον Ιονίου προελέυσεως ,αρα το ζήτημα ήναι διατί άραγε διεσώθη μόνον εις Ναύπλιον.
Αμφοτέρους ευχαριστώ διά την πνευματικήν βιάγκρωσιν που ήπαθα.
Ομολογώ πως μπήκα σε σκέψεις.
Είμαι φιλόλογος και διδάσκω το μάθημα της γλώσσας στο 2ο λύκειο Ζακύνθου.
Παράλληλα έχω αγαστές σχέσεις με την λαϊκή μας παράδοση και τις τέχνες, και ιδιαίτερα με το δημοτικό μας τραγούδι.
Ο όρος Ζουπζέϊκα λοιπόν, σας πληροφορώ πως δεν μας είναι καθόλου μα καθόλου άγνωστος εδώ. Θα ανατρέξω στις πηγές μου και θα επανέλθω με περισσότερες πληροφορίες.
Σας ευχαριστώ που προσθέσατε κάτι τόσο ενδιαφέρον στην καθημερινότητά μου.
Ιάσων Χάβιαρης.
Αγαπητέ,κινδυνεύω να γίνω βαρετή αλλά δεν πειράζει. Είστε μια κιβωτός γνώσης εσείς και ο Πετεφρής βεβαίως ο οποίος με το σχόλιό του ξεκαθάρισε περαιτέρω τα πράγματα. Αν δεν κάνω λάθος, στην Κέρκυρα με τη λέξη "ζουπζέϊκο" περιγράφουν και το μπουρδέτο.
Κατόπιν αυτής της αποκάλυψης, ίσως στους φετινούς αγώνες δημοτικού τραγουδιού στο Λεβίδι Αρκαδίας, πρέπει να μετονομαστεί το βραβείο σε "Βραβείο Μπέλα Μπάρτοκ". Να κάνουμε μια σχετική καμπάνια στα μπλογκ με μπανεράκια κλπ. Τί λέτε;
Eγώ πάλι που ήμουνα πέρυσι το καλοκαίρι στην Ζαχάρω και φυσικά έτρωγα ψαράκι στην μπλέ-άσπρη ταβέρνα του Κακόβατου είχα ακούσει πολλούς χωριανούς να ομιλούν αυτά τα ζουπζέικα κρυφίως σε κατ' ιδίαν συγκεντρώσεις εκφράζοντας Ελληνοτρανσυλβανικά τις απόψεις τους για τον κυβερνητικό μηχανισμό και την τοπική αυτοδιοίκηση μετά την φωτιά.
Βέβαια δεν τα πολυκαταλάβαινα αλλά έπιανα απο τα συμφραζόμενα πώς είναι μια τοπική διάλεκτος. Η λέξη μαλάκας είναι σαφώς κοινός τόπος έκφρασης σε πολλές γλώσσες.
Επίσης στο "παρά θίν αλός" την καφετέρια στην παραλία της Ζαχάρως άκουγες εμβόλιμες σφήνες στον Μαζωνάκη τα χαράματα με Μπέλλα Μπάρτοκ. Μια φορά μάλιστα νομίζω πώς βάλανε και Ζολτάν Κόνταλυ. Παρωχημένο βέβαια, διότι!
Έσβησα το σχόλιο πρίν,διότι ενώ πνιγόμουνα στα γέλια συγκίνησης για την συνύπαρξη όλων αυτών των εθνομουσικολόγων στο Δήμο Ζαχάρως
(βάλε μέσα και τον Σίμωνα Καρά) παροξυτόνισα τον Κόνταλυ (Κόνταϊ) και δεν είναι σωστό να παίζουμε με την λεπτομέρεια των πληροφοριών που θα μας οδηγήσουν στο ξετύλιγμα το μίτου που συνδέει την Ελλάδα με την Ουγγαρία,διότι!
Γιατί χάθηκε η ανάρτηση του Χοιροβοσκού; μήπως επειδή έβαζε τα πράγματα στη θέση τους; λυπάμαι κύριε Γεράσιμε, που σας εκτιμούσα μεχρι τώρα, ως Ελληνα, επειδή βγάζετε στο φώς τις θεωρίες του δήθεν μουσικού Μπελα Μπαρτοκσιάν, ουνίτη αρμενίου,οπαδού της αιρέσεως των Καθαρών ή Λευκών (το Μπέλα σημαίνει λευκός, όπως λέμε Μπελαρούς,δηλαδή λευκορωσία).
Οσο γιά τον "κύριο" Θεοδωρίδη,που μολύνει με την παρουσία τους το νησί μας, τον πληροφορώ ότι εμείς μήτε τα τζίντζιφα δεν τα λέμε τζίντζιφα.Τα μόνα "τζι" που επιτρέψαμε εξ ανάγκης, ήταν και παραμένουν τα δυό στην τζιτζιμπίρα.
Εχετε την περιφρόνησή μου
λαμογια κανάγιες
Επανέρχομαι απλώς γιά το Τσιρλιντάν.Δεν είναι τόσο αθώο όσο δείχνει.Ο τίτλος cyrllidan είναι πιό σωστός και σημαίνει "ο κάτοχος του κύκλου της ζωής"(cyr=o κύριος, llid ή Liudd=κύκλος στα κέλτικα που έχουν διασωθεί στην περιοχή Τεργέστης, -an =κατάληξη της μολδαβικής που υποννοεί έμψυχο όν[τα άψυχα λήγουν σε -un ή -flor).Στα Γιαννιτσά, που έχει κέλτες, χρησιμοποιούσαν το "τσικλιντάν"=η κορασιά που παρουσίασε έμμηνο ρύση[άρα πρέπει να κλειδωθεί από την οικογένεια στο σπίτι, γι΄αυτό και τσικλιντάν σημαίνει επίσης ηχοποιητικά την πόρτα που κλειδώνεται]
Χοιροβοσκέ, το "διότι" επιτασσόμενον, είναι απόδειξις σθλαβισμού. Παράδειγμα:
[πάππος στον εγγονό]"μεγκάλωσες μπε, μεγκάλωσες. Κοτζάμ γκαϊντούρι έγκινες! το παππού σου μοιάζεις διότι!" Υποψιάζομαι ότι φυλάττεις να νώτα σου έναντι του Στεπάν Οχρίδος, αλλά εμείς ακλουθάμε τον Κλήμη της Αχρίδος, μαζί και τον Ναούμ.
Ευχαριστώ όλους για τα σχόλια, με συγκίνησε η ανταπόκρισή σας σε ένα τόσο περίπλοκο και λεπτό επιστημονικό θέμα.
Ιδιαίτερα για τον τίτλο, έχω να πω ότι εμπιστεύομαι τη λέξη Τσιλιρντάν, έστω και αν στην κασέτα ο δωρητής είχε αντιγράψει από τα αρχεία Cyrllidan.
Νομίζω ότι το Cyrllidan είναι επινόημα που υποκρύπτει την πρόθεση να παρετυμολογηθεί η λέξη από το όνομα Κύριλλος (εξ ου και τα δύο απίθανα λ - l), με τις γνωστές προεκτάσεις....
Κύριε Μπερεκέτη
Λαμβάνετε το σπάνιο κομμάτι από cd:
Σκοπός της Τρανσυλβανίας
(Δεν έχετε το βιβλίο του Σηφάκη;)
Αγαπητέ justanothergoneoff, ευχαριστώ για την παραπομπή.
Το κομμάτι είναι γνωστό και από τα field recordings που έκανε ο Ives στις περιοχές των Potawatomi γύρω από την κομητεία Ypsilanti του Michigan. Μια νεότερη παραλλαγή του -γνωστή ως Transylvania Boogie - παίζεται ακόμα εκεί από παραδοσιακούς μουσικούς σε γάμους, βαπτίσεις κλπ.
Είναι ιστορικά διαπιστωμένο ότι το εν λόγω τραγούδι απαντάται στην αμερικανική ήπειρο και κατά την προκολομβιανή εποχή (βλ Νεφιτικά και Λαμανιτικά χειρόγραφα που χρονολογούνται από το 428 μ.χ.), και -δεδομένου ότι ουδείς αμφισβητεί την ευρωπαική του αρχική καταγωγή- η επικρατέστερη ερμηνεία ως προς το πως διέσχισε το τραγούδι τον Ατλαντικό, είναι αυτή που μας δίνει ο δρ. T.Nuggent,του πανεπιστημίου της Γιούτα, ο οποίος διατυπώνει την θέση ότι το άσμα το έφερε στον Νέο Κόσμο -ήδη από τις αρχές της πρώτης χιλιετίας- η ακολουθία που συνόδευε τον Ιησού κατά την εκεί επίσκεψή του (βλ.J.Smith 'The Pearl of Great Price')
Μπερεκέτη,
Εις επίρρωσιν των όσων πολύ σωστά ανέφερε και ο Alberich στο σχόλιο του θα ήθελα να προσθέσω -μιάς και άπτεται των ιδικών μου χωραφίων - πώς την θεωρία του Δόκτορος T.Nuggent του Πανεπιστημίου της Γιούτα αναφέρει και ο μεγάλος Θεολόγος Oscar Cullman στο επικό του έργο "Χριστός και Χρόνος" σελ. 217-219 με θέμα την έρευνα των τριών ταξειδίων του Ιησού στην Αμερικανική ήπειρο όπως αυτά αναφέρονται στο απόκρυφο ευαγγέλιο του ψευδο Ιούδα ο οποίος ήτο μουσικός περιφερόμενος και στα Εβραϊκά πανηγύρια!
Πετεφρή, ο Στέπανος και ο Κλήμης ήσαν απλά ωχροί τω πνεύματι και αχρείοι.Ουχί Οχρίδος και Αχρίδος λοιπόν,όπως πολύ σωστά επαρετήρησε ο Ιερώνυμος Β' λέγων πώς σκοπός της εκκλησίας είναι να ενώνει, διότι!
Μήπως γίνεται να συγκεντρώσουμε τη σχετική βιβλιογραφία κάπου, ίσως σ'ενα ξεχωριστό ποστ ώστε να υπάρχουν καταγεγραμμένες οι ρεφεράντζες; Μερσί.
Αποκλειστικά στου Μπερεκέτη: Ιδού τα αδιάψευστα ιστορικά τεκμήρια της ύπαρξης Κελτών (κοντά) στα Γιαννιτσά που επισήμανε ο πετεφρέστατος. [Χωρίς πλάκα, Κέλτης είναι ο Αμβικάτος]
Να προσθέσω στις βιβλιογραφικές παραπομπές την -κλασσική πλέον- μονογραφία του δικού μας Ελευθερίου Δούγια, "Transylvanian influence in early native american verse".
Δοκιμάστε να ψάξετε στο google:
GREEK INDIANS
θα εκπλαγείτε με την πλουσίαν αρθρογραφίαν
Βιβλιογραφία:
(επισπεύδοντες: Αθήναιος, Τζαστανάδα, π2-ο μπερεκέτης τα ξέρει,ο χοιροβόσκης δεν χρειάζεται να τα μάθει διότι θα αλλαξοπιστήσει)
Zafir Ahmak,jr.Amaretto und Amateur.A study on Precolombian linguistics.Princeton 1997,the lignuini series.
Χαρμαντάς, Φαίδων.Στα Ζουπζέικα.Μνήμες και πόθοι.Αναστατική έκδοση Δήμου Φαιάκων(δράση INTERREG II,2004)
Κλάους Κουτρουμπιάν φον Τζάιτμερ. Ο πάππος μου ο Αρμένης.Μετάφραση Γ.Χ.Μ.Εκδόσεις Ιδαλγός,1979(γιά τον Μπέλα Μπάρτοκ,σσ. 897-1034)
Μπερεκέτης Θωμάς: οι ιδεοληψίαι του εξαδέλφου μου ή πως τα ημιχρόνια έγιναν ημιτόνια.Λίβελος.(πολυγραφημένον) α.χ.
Σινεμά και ουσάκ.Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου.34ο θεματικό συνέδριο. Πρακτικά(3-4Ιουνίου 2017)
Νάσος Βαγενάς.Hamarn papertee και Λορέντζος Μαβίλης, παράλληλοι.Εκδόσεις των φίλων,2011.
Πετεφρή για ν’αλλαξοπιστήσει κανείς… πρέπει νάχει πίστη σε ιδεολογικές βεβαιότητες. Εγώ πιστεύω στο φτιάξιμο γεφυρών.Αντιπαρέρχομαι την αγνωστικιστική σου ειρωνεία… μέρα της Άλωσης που βρήκες να τηνε κάνεις (αλλά τέτοιοι Βησσαρίωνες είστε όσοι ξυρίζετε τα κεφάλια αντί να φοράτε φακιόλι) και προσθέτω:
Kitabı Alaniari. An indian pilgrimage to the West. Peru University 1973, Dept. for Precolombarbarian Studies. The semolina series.
Αντώνης Λιάκος – Evo Moraleas. Η ΓΕΝΙΑ ΤΩΝ 30 ,Σε αναζήτηση της ελληνικότητας στην διάλεκτο Aymara , μια πολυπολιτισμική συνύπαρξη, εκδ. Μουσείου Βολιβιανής παραδοσιακής Τέχνης , Sucre 1998.
Γεώργιος Μπερεκέτογλου, εν μουσική διαπορευόμενος, Εκατό χρόνια από τη γέννησή του και τριάντα από την αναγεννησή του. εκδ. Καλντερίμ Ογλάν , Καππαδοκία 1995.
Υπάρχει και η αιρετική άποψη του Elijah Muhal Malik (Bilalian Times φύλλο 9 Νοέμβριος 1975*) που εντοπίζει τις ρίζες αυτού του μουσικού ιδιώματος στην τελετουργική μουσική των Gnawa της υποσαχάριας Αφρικής.
*(όπως ανθολογείται στη μονογραφία "Vlad Uhuru",του δρος Bambaata M. Bernal του Oakland Creationist Polytechnic)
Δημοσίευση σχολίου